Ba hiện tượng có thể có ba đường nguyên nhân khác nhau
Nhà mới hoàn thiện bị nứt, thấm và bong gạch khiến gia chủ nghĩ toàn bộ công trình có vấn đề. Tuy nhiên cần tách hiện tượng trước khi kết luận. Nứt có thể nằm ở lớp sơn, lớp trát, mạch tiếp giáp hoặc cấu kiện bên dưới. Thấm cần xác định đường nước đi vào. Gạch bong có thể liên quan nền, vật liệu dán, độ phủ vữa và thời gian chờ. Ba biểu hiện cũng có thể liên quan với nhau: nước đi vào khe nứt làm lớp dán ẩm, sau đó gạch rỗng hoặc bong. Bước đầu là ghi vị trí và thời điểm xuất hiện.
Ghi hiện trạng trước khi sửa
Chụp ảnh có thước cạnh vết nứt, đánh dấu chiều dài và theo dõi xem vết có mở rộng. Với vệt thấm, ghi ngày mưa, hướng gió, vị trí trên và dưới cùng của vết ố. Với gạch rỗng, xác định số viên, vị trí gần phễu, mép cửa hoặc góc tường. Không nên quét sơn che vết hay tháo nhiều viên gạch ngay vì sẽ làm mất dấu đường hư hỏng. Nếu vết nứt lớn, kéo dài qua kết cấu hoặc có biến dạng, cần người có chuyên môn khảo sát trực tiếp.
Vì sao tường mới nứt?
Co ngót khi vật liệu mất nước, lớp trát quá dày, nền chưa được xử lý và sự chuyển tiếp giữa bê tông với tường xây đều có thể tạo đường nứt. Vết chân chim mảnh ở lớp bả khác với vết chạy dọc mối nối hoặc vết nứt chéo ở góc cửa. Việc xử lý nứt tường phải xác định lớp nào nứt và vết còn chuyển động hay không. Nếu chỉ bả lại trên nền tiếp tục biến dạng, vết sẽ xuất hiện lần nữa. TCVN 9377-2:2012 là tài liệu tham khảo cho thi công và nghiệm thu công tác trát; yêu cầu cụ thể vẫn phải đối chiếu hồ sơ dự án. Nhà mới hoàn thiện bị nứt ở lớp trát cần được xem xét khác với vết nứt ở cấu kiện.
Các vị trí chuyển tiếp cần nhìn kỹ
Góc cửa, chỗ tường gạch gặp cột bê tông, rãnh đục đặt ống và mép trần là những nơi dễ thấy vết nứt sau bàn giao. Mỗi nơi có cấu tạo khác nhau, nên cách xử lý nền, lớp gia cường hoặc khe chuyển vị cũng khác. Một đường nứt xuất hiện theo tuyến ống âm gợi ý việc trám rãnh, bảo dưỡng hoặc chiều dày lớp phủ chưa phù hợp. Hãy kiểm tra bản vẽ, ảnh trước khi trát và biên bản vật liệu; không thể chỉ dựa vào ảnh bề mặt để quy trách nhiệm cho một đội.
Nhà mới bị thấm: nước vào từ đâu?
Nước có thể xuyên qua mái, ban công, sàn vệ sinh, chân tường, khe cửa hoặc đường ống. Vết thấm thường xuất hiện cách xa điểm nước xâm nhập vì nước chạy theo bề mặt kết cấu trước khi lộ ra. Trường hợp nhà mới bị thấm sau mưa cần kiểm tra hướng gió, lớp che ngoài, bệ cửa và điểm tiếp giáp. Nếu chỉ thấm khi sử dụng phòng tắm, ưu tiên kiểm tra khu ướt và đường ống. Một phép thử nước có khoanh vùng sẽ hữu ích hơn việc bơm keo tùy tiện lên nơi đang ố. Xử lý nứt tường có hiệu quả khi nguyên nhân chuyển vị đã được xác định.
Chống thấm phải liên tục ở cổ ống và chân tường
Màng chống thấm trên diện rộng thường dễ quan sát, nhưng cổ ống, phễu thu, chân tường và ngưỡng cửa mới là điểm nhạy cảm. Nếu lớp chống thấm bị đứt khi lắp đặt thiết bị hoặc bị đục sửa sau nghiệm thu, nước vẫn có đường đi. Nên tìm ảnh thi công từng lớp, kết quả thử kín nước và thời điểm lắp phụ kiện. Với nước do rò đường ống, phải sửa nguồn cấp trước; sơn chống thấm lên mặt tường chỉ che triệu chứng trong thời gian ngắn.
Gạch ốp bị bong: kiểm tra nền, keo và trình tự
Gạch bong có thể do nền bụi, nền chưa ổn định, vật liệu dán không phù hợp kích thước gạch, lớp dán không đủ diện tích tiếp xúc hoặc thi công khi điều kiện môi trường không phù hợp. Gạch ốp bị bong ở một góc nhỏ khác với cả mảng cùng kêu rỗng. Gõ kiểm tra và tháo chọn lọc giúp nhìn mặt sau viên gạch, lớp keo còn bám ở đâu, nền có ẩm hay không. TCVN 9377-3:2012 quy định yêu cầu thi công, kiểm tra và nghiệm thu công tác ốp; sản phẩm keo còn có hướng dẫn riêng cần tuân theo.
Thời gian chờ là một thông số kỹ thuật
Thi công lớp tiếp theo quá sớm có thể giữ ẩm trong nền hoặc khiến lớp dán chưa đủ điều kiện chịu tác động. Chà ron trước thời gian khuyến nghị, ngâm nước sai với loại gạch, hoặc sử dụng khu vực trước khi keo đạt cường độ đều có thể ảnh hưởng kết quả. Một quy trình tốt xác định thời gian chờ theo vật liệu và điều kiện thực tế, không mặc định mọi công trình giống nhau. Khi sửa, cần thay cả phần nền mất bám dính và chờ đủ thời gian trước khi nghiệm thu lại. Gạch ốp bị bong cần được ghi nhận cả phạm vi rỗng quanh viên hư hỏng.
Khi nào ba triệu chứng liên quan đến cùng một nguyên nhân?
Nếu nứt, thấm và bong gạch cùng nằm quanh một đường ống hoặc mép sàn vệ sinh, có thể tồn tại một chuỗi nguyên nhân: nền chuyển vị tạo khe, nước đi qua khe, lớp dán suy giảm bám dính. Đây là giả thuyết cần kiểm chứng bằng khảo sát, không phải kết luận từ ảnh. Nếu chúng xuất hiện ở ba phòng khác nhau, nhiều khả năng cần ba hướng điều tra riêng. Nhà mới hoàn thiện bị nứt không tự động chứng minh lỗi kết cấu, nhưng cũng không nên bị xem nhẹ khi vết mở rộng hoặc kèm biến dạng.
Quy trình xử lý để tránh sửa đi sửa lại
Đầu tiên là bảo vệ khu vực và ghi hiện trạng. Tiếp theo đối chiếu bản vẽ, nhật ký, ảnh thi công và thời điểm xảy ra. Sau đó thử có kiểm soát: kiểm tra đường nước, đo độ ẩm, khảo sát vết nứt, gõ và tháo chọn lọc gạch. Chỉ khi đã xác định nguồn mới lập phương án sửa có phạm vi, vật liệu và điều kiện nghiệm thu. Sau sửa cần thử lại đúng tác nhân từng gây lỗi và theo dõi một thời gian phù hợp. Biên bản nên ghi rõ ai chịu trách nhiệm hoàn thiện sơn, gạch và tủ bị ảnh hưởng. Nhà mới bị thấm có thể kéo theo bong gạch nếu lớp nền giữ nước lâu ngày.
Những việc gia chủ nên tránh
Không tự đứng ở mép mái hoặc tháo thiết bị điện gần vùng ướt. Không dùng keo phủ toàn bộ khe để “khóa” một mối nối vốn cần chuyển vị. Không chấp nhận lời hứa bảo hành bằng miệng khi sửa hạng mục bị che khuất. Với nhà mới bị thấm, ảnh và video trong điều kiện mưa thật giúp đơn vị thi công xác định đường nước; với gạch bong, giữ lại mẫu vật liệu sau tháo sẽ hữu ích cho đối chiếu.
Kết luận
Muốn xử lý bền, hãy tách hiện tượng nứt, thấm và bong gạch rồi tìm quan hệ giữa chúng. Phương án sửa phải đi đến lớp gây lỗi, không dừng ở bề mặt nhìn thấy. Viet Long House có thể phối hợp khảo sát hiện trạng, hồ sơ thiết kế và các đội thi công để chọn cách xử lý có thể kiểm tra lại bằng kết quả thực tế.
